Vliegende dino vult leemte in evolutie

Darwinopterus is de perfecte mix van twee dino’s.

Britse en Chinese wetenschappers hebben een nieuw soort vliegende dino ontdekt. Ze hebben twintig fossiele skeletten onderzocht die eerder dit jaar zijn gevonden in Noordoost-China, in rotsen die 160 miljoen jaar oud bleken te zijn. De dinosaurus vloog dus rond tijdens de overgang van de midden- naar de late jura, en minstens tien miljoen jaar eerder dan de eerste vogel, archeopteryx.

De onderzoekers doopten de nieuwe pterosaurus of vliegende dino Darwinopterus (‘de vleugel van Darwin’), omdat hij het bewijs kan zijn voor een ongewone vorm van evolutie. Wetenschappers hadden al langer twee verschillende groepen pterosaursssen ontdekt: de primitieve vliegende dino’s met lange staarten, die in het begin van het mesozoïcum (220-65 miljoen jaar geleden) het luchtruim bevolkten, en complexere pterosaurussen met een korte staart die soms gigantische proporties konden aannemen.

Die laatste evolueerden uit de eerste groep, maar tussen beide groepen zat een enorm evolutionair gat. De ‘nieuwe’ Darwinopterus zit met zijn 160 miljoen jarige ouderdom zowat in het midden van het plaatje. Het roofdier had lange kaken, scherpe tanden en een vrij flexibele nek en was ongeveer zo groot als een kraai. Volgens de onderzoeker kan je hem waarschijnlijk het best vergelijken met de hedendaagse havik.

‘Darwinopterus betekende een schok voor ons’, zegt David Unwin van de University of Leicester, een van de onderzoekers. ‘We hadden verwacht dat de missing link tussen beide pterosaurussen een geleidelijke overgang zou tonen, zoals bijvoorbeeld een staart die noch lang noch kort zou zijn. Maar Darwinopterus heeft vreemd genoeg het het hoofd en de nek van de geavanceerde pterosaurus, terwijl de rest van het skelet, inclusief de erg lange staart, identiek is aan dat van de primitieve pterosaurussen.’

‘De geologische ouderdom van Darwinopterus en de bizarre combinatie van geavanceerde en primitieve kenmerken openbaart heel wat over de evolutie van deze pterosaurus. Die evolutie ging vooral heel snel, met veel grote verandering op korte tijd. Voorts valt op dat hele groepen kenmerken die belangrijke structuren vormen, zoals de schedel, de nek of de staart, samen blijken te zijn geëvolueerd: eerst het hoofd en de nek, later gevolgd door het lichaam, de staart, de vleugels en de poten. Het lijkt er dus op dat natuurlijke selectie op hele ‘modules’ inwerkte, en niet, zoals we verwachtten, op specifieke kenmerken zoals de vorm van de bek of van de tanden. Dat gegeven ondersteunt het controversiële idee van relatief snelle ‘modulaire’ evolutie.’

Het onderzoek staat in Proceedings of the Royal Society B. (lg)Lees ook op eosmagazine.eu: 

• 15/10: Noordpool binnen tien jaar bevaarbaar
• 15/10: 'Biochemie beïnvloedt onze partnerkeuze' (Interview met Helen Fischer)